Wat is deze?

Ik sta met mijn rug naar mijn klas vol pubers als een groepje meiden langs mijn lokaal loopt. Achter me hoor ik het een jongen zeggen: ‘Ej, check die meisje!’ In gedachten verbeter ik hem. Toch kan ik het niet laten en mompel het. “Kijk dát meisje…” Ik leg m’n onduidelijke klemtoon op dat. Als ik me omdraai, kijken leerlingen me vreemd aan. Wat zegt die meneertje nu, zullen ze gedacht hebben. Ik ga er niet op in en ga verder met m’n les. 


Die, dit, dat, deze. Het zijn aanwijzende voornaamwoorden van de Nederlandse taal. Woorden die de- of het-woorden aanwijzen. Maar de laatste tijd bekruipt mij het gevoel dat deze en die méér worden dan alleen aanwijzende voornaamwoorden. Ze winnen aan populariteit. Waar dit en dat eenzaam achterblijven, gaan deze en die in hun eentje op pad.

Dat jongeren die thuis een andere taal spreken moeite hebben met dit soort woorden is algemeen bekend. De verklaring is logisch: in veel andere landen zoals Turkije bestaan geen lidwoorden en echte volledige regels voor het juiste gebruik van lidwoorden zijn er niet. De taal moet er dus onbewust inslijpen tijdens lezen, leren en spreken. En dat is lastig als je ouders thuis nog de moedertaal spreken.
Ik had het foutief gebruik uiteraard al vaker gehoord. Als je lesgeeft aan pubers, zitten er altijd een paar tussen die het Nederlands thuis als tweede taal gebruiken, waardoor ze minder in contact komen met onze taal. Maar nooit eerder hoorde ik het buiten de klas. Tot Sef in 2011 kwam met het nummer Dit is de leven. Als titelsong voor de film Rabat gebruikte hij expres het lidwoord de verkeerd. Logisch, want de roadmovie gaat over drie Marokkaanse vrienden, jongens die uiteraard steevast de klassieke lidwoordfouten maken.  Omdat dit nummer zo populair werd, hoorden veel jongeren het lied. Ook jongeren met een Nederlandse achtergrond. Iets wat hip is, is snel overgenomen.
En nu, in 2016, worden de, die en deze de baas. En ook deze verklaring is simpel: het bekt lekker. Lekkerder dan dat keurige diten dat. De harde medeklinker op het eind is soms gewoon niet fijn. En gelijk hebben de pubers, in mijn ogen de bazen van de taal. De pubers bepalen hun eigen regels. Taalverloedering noemen deskundigen het. Taalversimpeling noemen de pubers het. Waarom moeilijk doen als het makkelijk kan?
Natuurlijk, ik blijf ze verbeteren. Er zijn immers regels waaraan ik me moet houden als docent Nederlands. Maar óók ik kan het niet laten om het uit te spreken als ik een leerling iets vreemds zie doen: “Wat is deze?” Veel leerlingen vinden dat nu nog grappig, maar de taal verandert. En dat zal het blijven doen. Snel, zonder ook maar met iets of iemand rekening te houden, verdwijnen woorden en komen er woorden bij. De docent is daar dagelijks getuige van. 

Dat is nou eenmaal de leven.

Dit bericht is geplaatst in Over taal, taal. Bookmark de permalink.

3 reacties op Wat is deze?

  1. Dion, talent! Superleuke column. Ik ga deze verhaaltje voorlezen in m'n lessen volgend schooljaar.

  2. Dion, talent! Superleuke column. Ik ga deze verhaaltje voorlezen in m'n lessen volgend schooljaar.

  3. Unknown schreef:

    Wat een heerlijk stukje taalentertainment!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.